U ravnoteži sa radijacijom

Piše: doc. dr Nenad Dikić


Subota, 29. Oktobar 2016. u 23:42


Ljudski organizam može da se oporavi

  • U našem životnom okruženju postoje prirodno radioaktivne materije i one koje su napravili ljudi. Većina misli da dovoljno zna ako prepoznaje uranijum i cezijum, ali u prirodi ima preko 39 elementa koji imaju svoje radioaktivne izotope.
  • Uvek dobro pročitajte što više članaka na temu radijacije da biste stekli sopstveno mišljenje koje nije utemeljeno samo na člancima iz žute štampe, koja je iskoristila nesreću u Japanu da podigne tiraž.
  • Na zemlji postoje predeli gde je zračenje višestruko veće od gornjeg dozvoljenog limita za radnike u nuklearnim centralama.
  • Posebno je interesantno zapažanje da mala količina zračenja čak može da deluje stimulativno na ljudski organizam. Ta pojava se zove radijaciona hormeza.
  • Neko ko leti avionom može da primi 1 do 2 milirema na sat, sve do 10 rema na sat, što je dvostruko više od radijacije koju prime radnici u nuklearnim centralama za godinu dana.

U trenutku najrazornijeg zemljotresa koji je doživeo Japan, koji je doveo do cunamija od 14 m koji se kretao 700 km na sat i rušio sve pred sobom, sedeo sam u Bankoku, prestonici zemlje koja je nedavno doživela cunami. Naime, te 2004. godine cunami je odneo sa sobom 10.000 života. Međutim, ono što je bilo bitno različito, bila je havarija nuklearne centrale u Fukušimi, a cela nesreća dobila je potpuno drugačije razmere. O lekciji koju je svet dobio kako se treba ponašati u trenucima velike nesreće ne želim da pišem, jer su nam je Japanci dali od prvog momenta, već pre svega želim da analiziram fenomen radijacije. Čudno je da svet nije naučio lekciju nakon Černobilja i da se tema vraća nanovo. Ovom temom iz ugla svedočanstva preživelih svedoka bavila se i dobitnica Nobelove za književnost Svetlana Aleksandrovna Aleksijevič, u knjizi "Černobiljska molitva", koja je objavljena na našem jeziku.

Lilly Blog - U ravnoteži sa radijacijom - Uvod

Prirodne radioaktivne materije

Ipak, radijacija je nešto što postoji oko nas i ne treba je se setiti samo kada se dogodi nuklearna nesreća.

U našem životnom okruženju postoje prirodno radioaktivne materije i one koje su napravili ljudi. Većina ljudi misli da dovoljno zna ako prepoznaje uranijum i cezijum kao radioaktivne elemente.To svakako nije dovoljno, jer u prirodi ima preko 39 elementa koji imaju svoje radioaktivne izotope.

Radijacija potiče iz kosmosa (kosmičko zračenje), zatim postoje elementi na zemlji koji postaju radioaktivni delovanjem kosmičkog zračenja (kosmogeni radionukleoidi), kao i prirodno zračenje koje potiče od elementa sa zemlje (terestrijalno zračenje). U svakodnevnom životu, zračenje potiče i od porcelanskih zuba, posuđa, ali i televizora, kompjutera. Određeno zračenje primamo tokom medicinskih procedura, ali i prolaska kroz rendgenska vrata na aerodromima.

Lilly Blog - U ravnoteži sa radijacijom - Prirodne radioaktivne materije

Štit kosmičkog zračenja

Od kosmičkog zračenja štiti nas zemljina atmosfera i zato je važno da je sačuvamo. Takođe, značajnu ulogu ima mesto življenja, kao i učestalost putovanja avionom. Neko ko živi na Kopaoniku izložen je većem zračenju nego neko iz Beograda, zbog nadmorske visine. Neko ko leti avionom može da primi 1 do 2 milirema na sat, sve do 10 rema na sat, što je dvostruko više od radijacije koju prime radnici u nuklearnim centralama za godinu dana.

Autor ovog teksta je tokom 2010. godine primio oko 3,5 rema, što je za 40% manje od dozvoljene godišnje doze koju mogu da prime radnici na nuklearnim centralama.

Ljudi su izloženi radijaciji i zbog stanovanja u zgradama koje su sagrađene od materijala, kamena i betona koji u sebi imaju radioaktivne izotope. Tako npr. zgrada Centralne železničke stanice u Njujorku godišnje zrači 525 milirema, dok crkva Sv. Petra u Vatikanu čak 800 milirema na godišnjem nivou, što je višestruko više u odnosu na dozvoljeno zračenje nuklearnih elektrana od 15 milirema na godišnjem nivou.

I različiti predeli na zemlji emituju različito zračenje. Tako npr. u pokrajini Guangdong u Kini postoji prirodno zračenje od 330 milirema godišnje, u odnosu na prosek u svetu od oko 190 milirema. I tu dolazimo do interesantnog podataka da stanovništvo kineske pokrajine Guangdong ima znatno manju incidencu karcinoma, jer je u njihovom organizmu uspostavljena ravnoteža na znatno višem nivou. Ovaj podatak upravo pokazuje ono što se desilo u evoluciji čoveka. Ljudi su se vremenom privikavali na sve veću i veću dozu, tako da se današnji čovek bitno razlikuje od preistorijskog.

Tabela 1. Godišnji prosek radijacije koju primi ljudski organizam

Izvor milirema/godišnje
kosmos 31
zemlja 19
Radon 229
mikroelementi (K-40, C-14, itd.) 16
medicinsko zračenje 300
potrošački proizvodi 13
Ostalo: radioaktivne padavine, putovanje avionom, izlaganje na poslu 12
Godišnji prosek 620
Pušenje (ako pušite dodajte) 280

Na zemlji postoje predeli gde je zračenje višestruko veće od gornjeg dozvoljenog limita za radnike u nuklearnim centralama.Tako stanovnici gradića Radon Springs u Francuskoj primaju 1,6 rema godišnje, dok predeo Morro Do Ferro u Brazilu nema živih stanovnika, jer je zračenje od 7 do 14 rema/godišnje, prvenstveno zahvaljujući stenama od torijuma. Kao eksperiment uzeta je biljka sa tog predela i postavljena na fotografsku ploču, umotana u crni papir. Radijacija koju je imala biljka bila je dovoljna da ostavi vernu sliku na fotografskoj ploči.

Lilly Blog - U ravnoteži sa radijacijom - Štit kosmičkog zračenja

Tabela 2. Efekat radijacije na čoveka

Izvor milirema
Prosek radijacije u svetu na godišnjem nivou 0.19 rem
Centralna železnička stanica u Njujorku 0.52 rem
Crkva Sv. Petra u Vatikanu 0.80 rem
Maksimalna dozvoljena doza kod zaposlenih u nuklearnim centralama 5 rem
Najveće prirodno zračenje na zemlji, predeo Morro Do Ferro u Brazilu 14 rem
Radijacija koju primaju stanovnici Iranskog grada Ramsarija 48 rem
Subklinička oštećenja, promene u krvi < 50 rem
Moguće oboljenje 50 -200 rem
Ozbiljno oboljenje 200 - 1000 rem
Fatalna radijacija po ljudski organizam > 1000 rem

Međutim, apsolutni rekorderi su stanovnici Iranskog grada Ramsarija gde svaki od 2000 stanovnika u proseku dobija 48 rema godišnje, a da pri tome smrtnost nije veća od proseka populacije u Iranu.

Izračunajte dozu radijacije koju dobijete tokom godine: http://www.epa.gov/radiation/understand/calculate.html

Oporavak od radijacije

Iznenađujuće je da ljudski organizam, odnosno ćelije i DNK mogu da se oporave od radijacije. Ako oporavak nije efikasan, organizam može da zameni ćeliju. Ma kako to izgledalo čudno, vredno je podsetiti se da su naši preci živeli na zemlji koja je bila deset puta radioaktvnija od današnje. Za one koji i dalje sumnjaju u sposobnost naših ćelija da se oporave nakon male doze zračenja, treba reći da u svakoj ćeliji postoji 8000 DNK oporavljajućih događaja ili u prevodu – radnik na nukleranoj centrali koji primi 5 rema na godišnjoj osnovi ima 100 DNK oporavljajućih događaja zbog zračenja, a 70.000.000 DNK oporavljajućih događaja neradijacione prirode.

Posebno je interesantno zapažanje da mala količina zračenja čak može da deluje stimulativno na ljudski organizam. Ta pojava se zove radijaciona hormeza. Koncept kaže da radijacija mora da dostigne određeni nivo da bi se ispoljio štetan efekat, tako – dok manje doze zračenja stimulišu organizam na biološki odgovor, veće doze dovode do štetnog efekta.

Lilly Blog - U ravnoteži sa radijacijom - Nedostatak podataka

Nedostatak tačnih podataka

Radijaciona hormeza otvara još jedno značajno pitanje, a to je strah društva i ljudi pojedinačno od zračenja, zbog teze da je svako zračenje štetno i da je bilo koje zračenje rizično za ljude. Tako su se i kod nas mnogo puta pojavili zastrašujući članci o posledicama zračenja, povećanju incidence karcionoma, pojavi zečije usne kod dece, ali bez dokaza i sa jedinom sigurnom posledicom – uznemirenjem javnog mnjenja. Slične stvari imali smo prilike da vidimo i nakon katastrofe u Japanu. Možda je uvek dobro da pročitate što više članaka na temu radijacije da biste stekli sopstveno mišljenje koje nije utemeljeno samo na člancima iz žute štampe, koja je iskoristila nesreću u Japanu da podigne tiraž.

Slično je bilo i nakon katastrofe u Černobilju, ali i nakon bombardovanja Srbije i Crne Gore bombama sa radioaktivnim uranijumom. Vesti iz tog vremena uglavnom su bile kontraverzne, sa dosta crnih slutnji i katastrofalnih predviđanja. Međutim, čini se da su ipak najodgovornije institucije koje, a to je bio slučaj i u Japanu, nikad nemaju dovoljno tačne i pouzdane podatke, što uvek otvara vrata nagađanju.

Neusaglašene reakcije

1895 – Vilhem Rendgen otkrio je X-zračenje, a 1901. za to otkriće dobio je Nobelovu nagradu.

1903 - Marija Kiri i Pjer Kiri zajedno sa Henrijem Bekerelom dobili su Nobelovu nagradu za doprinos u razumevanju radioaktivnosti i otkrivanju osobina uranijuma. Sveske Marije Kiri još uvek ne mogu slobodno da se listaju zbog radioaktivnosti.

1942 - Enriko Fermi proizveo je prvu nuklearnu reakciju u laboratoriji ispod fudbalskog stadiona u Čikagu.

1945 – Bačena nuklearna bomba na Japan.

1954 – Prva nuklearna elektrana na svetu u Rusiji.

1986 – Incident u Černobilju, Ukrajina.

2000 – Srbija i Crna Gora bombardovane osiromašenim uranijumom.

2011 – Zemljotres, cunami i incident u Fukušimi, Japan.

Možda je interesantna priča vezana za ispitivanje posledica bombardovanja naše zemlje bombama sa osiromašenim uranijumom. Reakcija stručne i laičke javnosti opet je bila neusaglašena. Govorilo se o ugroženosti čitavih regiona. Ronioci iz kluba Sebastijan: Miša Živojnović, Peca Radifković i autor teksta bili su posebno zabrinuti za čuvenu plažu Žanjic, jednu od najlepših na crnogorskom primorju. Načinili su projekat i uzeli uzorke sa morskog dna, školjke, sunđere, krastavce, morske zvezde, alge, pesak, šljunak i mulj. Nakon ispitivanja u Institutu u Vinči, pronađena je povećana vrednost cezijuma (Cs 137) koji potiče iz Černobilja, ali nije pronađen trag osiromašenog uranijuma. Upravo ovakav rezultat pokazuje šta se događa nakon nuklearnog incidenta. Dolazi do uspostavljanja nove ravnoteže, a naš organizam suočava se sa novim radioaktivnim materijama u sredini. Tako danas na teritoriji Černobilja, prečnika od 250 km, nema stanovnika u više od 2000 ljudskih naselja, ali ostala je uglavnom starija populacija koja nije želela da napusti zavičaj i koja još uvek, nakon 25 godina od nesreće, živi u svojim kućama. Ono što je još interesantnije, fond divljih životinja toliko se obnovio da crveni jeleni slobodno hodaju napuštenim ulicama Pripjata. Reakcija prirode bila je toliko iznenađujuća da ni najveći broj stručnjaka to nije mogao da predvidi . Međutim, svi koji u to teško mogu da poveruju, treba da pogledaju uzbudljiv sajt Elene Filatove koja je posetila zabranjen zonu oko Černobilja i napravila serijal filmova i fotografija pod nazivom Grad duhova i zemlja vukova – "Ghost town and land of the wolfes" (http://www.elenafilatova.com/index.html). To je još jedan dokaz da efekte radijacije ne možemo lako da predvidimo i da je priroda moćnija od bilo kog ljudskog dostignuća. Ovom temom iz ugla svedočanstva preživelih svedoka bavila se i dobitnica Nobelove za književnost Svetlana Aleksandrovna Aleksijevič, u knjizi "Černobiljska molitva", koja je objavljena na našem jeziku.

Lilly Blog - U ravnoteži sa radijacijom - Neusaglašene reakcije

REM

Po Vilhem Rendgenu jedinica radijacije je nazvana Roentgen Equivalent in Man ili skraćeno rem. Iako rem nije zvanična jedinica u SI sistemu, već sivert, zbog odnosa od 1 Si = 100 rem, u tekstu je korišćen rem, koji je inače češći u anglosaksonskim tekstovima.



Uvodna reč

Od sada možete pratiti i naš blog, na kome ćemo se baviti različitim temama iz oblasti zdravlja, lepote, aktuelnim fenomenima i trendovima savremenog života, a za koje ste pokazali interesovanje na stranicama Lilly magazina.
Ova nam opcija sada omogućava da čujemo i vaše komentare i stavove o različitim globalnim fenomenima, kao i zanimljivim lifestyle temama koje nas podjednako dotiču.
Opcija komentara nije predviđena samo kada je reč o stručnim tekstovima, da bi se izbegla mogućnost nesavesne primene i tumačenja.
Urednica Marija Midžović

Ključne reči